Adapazarı ile Kocaeli arasında İstanbul'a yakın bir bölgede, adını Sapanca ilçesinden almış bir göldür. Kendi kendini besleme özelliğine sahip dünyadaki iki gölden biridir. Gölün etrafındaki irili ufaklı dereler de göle akmaktadır. Kızılkanat, yayın, tatlı su uskumrusu ve sazan gölde bulunan başlıca balıklardır. Özellikle Sapanca sahil kesiminde çok sayıda otel, pansiyon, restoran ve tatil siteleri gibi turizme yönelik tesisler bulunmaktadır.

Uzunluğu 16 km, en geniş yeri ise Sapanca ile karşı kıyı arası olup, 5,5 kmdir. Yüzölçümü 42 km2, en derin yeri ise Sapanca açıklarında 61 m'dir.Yağış alanı, 252 km2yi bulan Sapanca Gölü, kendi kaynaklarından ve güneyindeki dağlardan gelen derelerle beslenir. Gölde yılda ortalama 75 cm kadar bir seviye değişikliği görülür. Göl seviyesi sonbaharda en alçak, ilkbaharda en yüksektir. Senenin bol yağışlı zamanlarında Çark Deresi kapakları açılarak bir nevi su tahliyesi sağlanmakta ve gölün seviyesi bu şekilde dengede tutulmaktadır.

1640 yılında Erzurum seyahatİne giderken kasabadan geçen Evliya Çelebi, kasaba hakkında şu bilgileri vermektedir:`Bir zamanlar İzmitli bir ihtiyar buradaki orman ve çalıları temizleyerek saban yürüttüğünden Sabancı Koca adıyla bir köy kurulur. Sonra zaman geçtikçe mamur bir hale gelerek Kanuni Sultan Süleymen zamanında kasaba olmuştur.``Kasabada Sarı Rüstem Paşa 170 ocaklı bir han yaptırmıştır. Güzel bir camisi hamamı ve çarşısı vardır. İmaretleri gök kurşunla kaplıdır. 1000 kadar kiremit örtülü ev vardır. İmaretlerin tamamı Mimar Sinan yapısıdır. Bir Pertev Paşa hanı vardır o da Mimar Sinan eseridir. Bu hayrat eserin çoğu Rüstem Paşa'nın olduğu için vakfın mütevellisi tarafından idare edilmektedir.
Buranın bir yeni bir çeri Serdarı vardır. Övüleceklerinden beyaz kirazı meşhurdur. Hamamının dibinde bir ekmekçi dükkanı vardır. Bir dervişin hayır duası bereti ile bir çeşit beyaz ve has ekmek somun pişirir ki Sabanca somunu adıyla her tarafta şöhret bulmuştur. Kırk gün bile dursa kuruyup küflenip lezzetini kaybetme ihtimali yoktur. O kadar meşhurdur ki birini ılgarla taze taze acem şahına götürmüşler, oda beğenmiş. O kadar lezzetli ve has ekmek olmasını bazıları suyundandır derler. Civarında bir köy vardır.Sapanca gölünün çevresi 24 mildir. Gölün dört tarafında kasaba gibi 76 tane köy vardır.Bütün halkı bu gölün suyunu içtiklerinden yüzlerinin rengi kırmızıdır. Mahsülleri çoksa da bağları yoktur. Sayısız bahçeleri vardır. Bu gölün kenerında bir çeşit kavun ve karpuz olurki ikisini ancak bir eşşek taşıyabilir.Gölün içinde 70-80 tane kayık ve çırnık [zahire kayığı]vardır ki köyden adam, kereste ve sahir eşya getirirler. Gölde bulunan 70-80 çeşit balıktan avlayarak satarlar.
Alabalığı, sazan balığı, turna balığı, luna balığı gibi tatlı su balığı çok lezzetli olur. Kuvvet ve ferahlık verirler. Gölün derinliği çoğu yerde 200 kulaçtır. Suyu gayet saf ve berraktır. Kıyısındaki köylerin kadınları elbise yıkadıkları zaman asla sabun sürmezler. Ne yıkarlarsa temiz ve beyaz tülbent gibi olur. Adı geçen somunuda bu suyla yoğurduklarından pamuk gibi ekmeği olur.

sapanca gölü sana mı kalmış köpürüp dalgalanmak enin boyun ne akdeniz görse karadeniz duysa ne der otur oturduğun yerde bre yavru gölüm güldürme kendine Celal Vardar

Sapanca :